پژوهشی فقهی پیرامون نماز مسافر در اماکن چهارگانه
27 بازدید
ناشر: نشر مشعر
نقش: نویسنده
شابک: 978-964-540-482-4
سال نشر: 1392
تعداد جلد : 1
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : فردی
شماره چاپ : 1
زبان : فارسی
ازجمله برکات انقلاب اسلامی در بُعد معنوی؛ آسان‌سازی زیارت، خدمات به زائران، اطلاع‌رسانی و تبیین تاریخ و معارف اماکن متبرکه زیارتی به‌ویژه مکه، مدینه، مسجدکوفه و حائرحسینی7 است. ازسوی‌دیگر، یکی از مطالبی که ذهن زائران این چهار مکان را مشغول می‌کند، پاسخ به این پرسش است که آیا نماز مسافری که قصد اقامت ده روز نکرده، شکسته است یا تمام؟ بر فرض تخییر، محدودة آن کجاست؟ جواب این دو پرسش در مناسک حج و رساله‌های عملیه به شکل فتوا و مجمل آمده است. اصولاً فقهای گران‌قدر از زمان مرحوم «کلینی» تاکنون، در بحث «صلاة المسافر» و برخی در «کتاب‌الحج» در خلالِ بررسی حکم نماز مسافر در اماکن اربعه، به بیان مراد و محدوده این اماکن نیز پرداخته‌اند. برخی تنها فتوای خود را در حکم و موضوع بیان کرده‌‌اند و برخی دیگر اجمالاً روایات مسئله را آورده، موضوع و حکم تخییر را از خلال آنها، دریافت کرده‌اند. گروهی دیگر به تفصیل، به استنباط حکم و موضوع و تبیین آن پرداخته‌اند. برخی هم دراین‌باره کتاب مستقلی نوشته‌اند. از جمله کتبی که دراین‌باره، به‌صورت مستقل نوشته شده ـ هرچند امروزه در دسترس نیست ـ می‌توان به سه مورد اشاره کرد: 1. رسالة‌ فی: قصرالصّلاةفی‌الأماکن‌الأربعة (تألیف: شیخ بهائی) 2. رسالة ‌فی: القصروالإتمام‌فی‌الأماکن‌الأربعة (تألیف: شیخ یوسف بحرانی) 3. رسالة: تنبیه‌الکرام‌فی‌ترجیح‌القصر‌علی‌التمام‌فی‌الأماکن‌الأربعة‌العظام (تألیف: شبّربن‌محمد مشعشعی حویزی) منتها جای پاسخ تفصیلی با توجه به مبانی، مدارک و اقوال به‌ویژه برای پژوهشگران و روحانیون فرهیخته خالی است. هنگامی اهمیت این مطلب، واضح‌تر می‌شود که بدانیم بیشترین پرسش‌های زائرین حج، عمرة مفرده و عتبات عالیات پیرامون همین مسئله است. مشهور فقهای متأخر، به تخییر مسافر در این اماکن بین قصر و اتمام، حکم داده‌اند؛ البته این حکم مخالف‌هایی هم دارد، به صورتی که در این مسئله سه نظر مطرح شده است: 1. قول به وجوب قصر، مختار مرحوم «صدوق»، «فاضل بهبهانی»، «سید بحرالعلوم»، «قاضی‌ابن‌براج» و از متأخرین، «آیت‌الله شبیری زنجانی» است، به‌صورتی که قول خودشان را به متقدمین از اصحاب (اصحاب ائمه: نسبت می‌دهند. 2. قول به وجوب اتمام، که رأی و نظر مرحوم «سید مرتضی» و «ابن‌جنید» دانسته شده است. 3. قول به تخییر با افضلیت اتمام ـ چنان‌که بیان شد ـ مشهور فقهای متأخر (از زمان شیخ طوسی تاکنون) در این مسئله، این قول را اختیار نموده‌اند. این اختلاف نظرها و آراء، تنها منحصر به حکمِ مسئله نیست؛ زیرا در فرض قبول حکم تخییر مسافر بین شکسته‌خواندن یا تمام‌خواندن نماز، در محدوده و موضوع آن نیز فتاوای فقها مختلف است. از آنجا که در این مسئله از اولیای دین روایات متعدد و به‌ظاهر متعارض و با مدلول‌های مختلف، به ما رسیده است و همین امر سبب تعدد آرا و اقوال در حکم و موضوع این مسئله شده، شایسته است بخشی را به تبیین اصل حکمِ تخییر با نگاهی به اقوال و ادله هرکدام و جمع‌بندی فقها دراین‌باره اختصاص دهیم. از سوی دیگر با نگاهی به ادله و روایات، درمی‌یابیم که محدوده این اماکن در روایات به گونه‌های مختلفی بیان شده است، مثل «حرمین شریفین»، «مکه و مدینه»، «مسجدالحرام و مسجدالنبی»، «کوفه و مسجد کوفه»، «حرم‌الحسین7 و عند قبرالحسین7 و حائر» و به تبع آن اقوال و احتمالات بیان‌شده از سوی فقها مختلف است؛ بنابراین در بخش بعدی از کتاب، با قبول «حکم به تخییر یا تعیّن تمام در اماکن اربعه» به تبیین موضوع حکم و بیان مراد از اماکن چهارگانه و محدوده آن پرداخته و مسائل آن بررسی و تبیین می‌شود. اصولاً در مسائل فقهی، ماهیت موضوع و تعریف آن و به تعبیر دیگر حدود و ثغور آن باید روشن باشد تا امکان امتثال حکم فراهم شود. البته از آنجا که برخی علما، محدوده قدیم این اماکن را موضوع تخییر می‌دانند ـ یعنی بعضی محدوده زمان حضرت رسول9 و بعضی دیگر محدوده زمان حضرات معصومین: را ملاک می‌دانند ـ پس به تاریخچه و موقعیت جغرافیایی این مواضع به منظور تعیین محدودة قدیم آن و در جهت آشنایی هرچه بیشتر با این اماکن به مفاهیم آنها در قالب «کلیات و مفاهیم» در بخش اول اشاره شده است.
آدرس اینترنتی