مسجدالحرام و جایگاه آن در فقه
18 بازدید
نقش: محقق
سال نشر: 1394
تعداد جلد : 1
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : فردی
شماره چاپ : 1
زبان : فارسی
مسجدالحرام، در ميانه «وادي‌ابراهيم» و در احاطه كوه‌ها، در دره، واقع شده است، و در ميان تمام بقاع روى زمين، جايگاهى شريف¬تر و گرامى‏تر از آن و كعبه معظمه وجود ندارد. از جمله برکات انقلاب اسلامی در بُعد معنوی؛ آسان سازی زیارت، ارائه خدمات به زائران، اطلاع رسانی و تبین تاریخ و معارف اماکن متبرکة زیارتی به ویژه مکه و مدینه است. از سوی دیگر، توسعه مسجدالحرام و نقش و جایگاه آن در احکام فقهی یکی از مطالبی که ذهن محققان و فرهیختگان حوزوی و دانشگاهی را به خود مشغول ساخته است. مسجدالحرام در فقه¬اسلامى از جهات گوناگونی مورد بحث قرار گرفته¬است، به طوری¬که می¬توان با بررسی آن¬ها جایگاه مسجدالحرام در فقه¬اسلامی را ترسیم نمود. احکام مطرح شده در فقه اسلامی برای مسجدالحرام دو دسته¬اند: برخی خاص و ويژه‏اند به طوری¬كه هيچ¬يك از اماکن ديگر، آن حكم را ندارند، و برخی مشترک بین «مسجدالحرام» و «مسجدالنبی و مسجد¬کوفه» و بین «مسجدالحرام» و «حرم الهی» است. از آنجا که احکام مشترک بین حرم و مسجدالحرام، اولا و بالذات به حرم امن الهی مربوط می¬شود و ثانیا و بالعرض و از بابِ جزئیت مسجدالحرام در حرم الهی، به مسجدالحرام ربط پیدا می¬کند، از حیطه بحث در این کتاب خارج است. به عبارت دیگر، احکامی همچون «وجوب احرام»، «عدم قصاص یا حدِ مجرمین»، «اخذ لقطه»، «ورود غیر مسلمان»، «ممنوعیت جنگ و خونریزی» و «ممنوعیت صید و کندن گیاه»، از احکام خاصِ حرم الهی است و اگر در مسجدالحرام نیز جریان دارد به خاطر آن¬است که مسجدالحرام جزئی از حرم است. از طرف دیگر، احکامی مثل «حکم غسلِ ورود به مسجدالحرام»، «حکم ورود به مسجدالحرام از باب بنی شیبه»، «حکم نماز استداره¬ای در مسجدالحرام»، «حکم تنجيس مسجدالحرام»، «حکم خارج¬كردن سنگريزه و خاك و ... از کعبه معظمه و مسجدالحرام»، «فضیلتِ مخصوص نماز در مسجدالحرام»، «اقامه نماز جماعت استداره¬ای در مسجدالحرام» «حکم احرام حج از مسجدالحرام» و «حکم توسعه مسجدالحرام و بناء طولی و عرضی آن»، از جمله احکامِ مختصِ مسجدالحرام است و در این تحقیق به تفصیل بررسی می-شود و در خلال آن به مسائل مستحدثه نیز اشاره می¬شود. به عبارت بهتر، امروزه توسعه مسجدالحرام در دستور کار دولت سعودی قرار داشته و دارد، و از جمله مباحثی که مطرح است آن¬است که توسعه مسجدالحرام و هَدم برخی آثارِ آن از جمله باب بنی شیبه، چه نقشی بر احکام خواهد داشت؟ آیا بر فرض اثبات استحباب ورود از باب بنی شیبه امروزه این حکم معقول است و چگونه امتثال می¬شود؟ و اصولا توسعه مسجد چه نقشی در محدوده عرضی مطاف دارد؟ یعنی بر فرضی که طواف در خارج محدوده مقام و کعبه صحیح باشد، آیا لازم است حتما این طواف در مسجدالحرام صورت گیرد و مسجد بودنِ مقادیر توسعه یافته در صحت طواف نقش دارد و یا صدق طواف در صحت آن کافی است هرچند در مسجد نباشد؟ در خصوص نماز طواف نیز مباحثی مطرح می شود، آیا نماز طواف حتما باید در مسجد خوانده شود و چنانچه مقام ابراهیم جابجا شود و به بیرون مسجد برده شود آیا نماز طواف در خارج مسجد صحیح است؟ و ... و اما احکامی که مشترک بین مسجدالحرام و مسجدالنبی است، هرچند این احکام مختص به مسجدالحرام نیست و در مسجدالنبی نیز جریان دارد، ولی به خود مسجدالحرام مربوط می¬شود و از احکام مسجدالحرام محسوب می¬شود؛ همچون «جواز قصر و اتمام براى مسافر»، «عدم جواز عبور معذوران»؛ بنابراین، در این تحقیق احکام مختص و غیر مختصی که مستقیما به خود مسجدالحرام مرتبط است و مسجدالحرام در آن احکام موضوعیت دارد، بررسی خواهد شد و تبیین می شود که مسجد و مقادیر توسعه یافته چه نقش بر حکم عبور معذوران از آن دارد؟ آیا عدم جواز عبور، مختص به محدوده قدیم مسجدالحرام است؟ و یا بر عنوان مسجدیت بار می¬شود و بر تمام مقادیر توسعه یافته حکم صادق است؟ و ... هر چند در مناسک حج و رساله¬های عملیه به شکل فتوا و موجز به برخی از احکام مختص و غیر مختص مسجدالحرام اشاره گردیده است، ولی جای پاسخ تفصیلی با توجه به مبانی، مدارک و اقوال بویژه برای روحانیان و زائران فرهیخته و عالِم خالی است. مسجدالحرام برای برخی احکام فقهی موضوعیت دارد و آراء و احتمالات گوناگونی در کلمات فقها مطرح است، شایسته است به دقت تمام، اقوال و ادله فقهاء حسب مفاد و قائلین به آن، در خصوصِ احکامِ مختص و غیر مختصِ مسجدالحرام در دسته¬های گوناگونی تقسیم شود و مورد بررسی قرار گیرد، تا با نگاهی تفصیلی به جوانب بحث، نقش و جایگاه مسجدالحرام در مباحث فقهی تبیین گردد و راه را برای فرزانگانِ حوزوی جهت آشنایی با ابعاد مختلفِ مسائل فقهی و نقش مسجدالحرام در آن هموار شود. هر چند نقش مسجدالحرام در مسائل فقهی در ابواب مختلف فقه، پیشینه ای به درازای فقه مذهب امامیه دارد و بیشتر فقهای پس از مرحوم کلینی در کتب فقهی خودشان، در ضمن کتاب الطهارة، کتاب الصلاة و کتاب الحج، به جایگاه و تأثیر مسجدالحرام در احکام فقهی اشاره کرده¬اند، برخی با ذکر فتاوی خود و برخی دیگر با ذکر ادله به تبیین آن پرداخته اند، منتها تا به امروز به طور مبسوط و در ضمن یک کتاب مستقل، نقش مسجدالحرام در فقه و مسائل آن برررسی نشده است، و اصولا امور مستحدثه که ناشی از توسعه صحن مسجدالحرام است، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در این تحقیق، مسائل گوناگون فقهی از ابواب مختلف فقهِ آل محمد ص پیرامون مسجدالحرام استخراج و با اشاره به مسائل روز، حکم آن تبیین می¬شود و در قالب یک کتابِ علمی - پژوهشی در اختیار فرهیختگان و روحانیون عالم قرار می¬گیرد. نتیجه این تنظیم، کتابی در چهار بخش است که علاوه بر مفاهیم و کلیات در ابتدای کتاب، در بخش دوم به بررسی احکام مختص مسجدالحرام، در پنج فصل پرداخته شده است. در بخش سوم، احکام غیر مختص در سه فصل تدوین شده و در بخش چهارم، نقش مسجدالحرام در طواف و نماز طواف بررسی شده است. در این کتاب ابتدا در هر مسئله به اقوال فقها اشاره شده و با ذکر ادله و احادیث، به ارزیابی پرداخته شده است. اميد مورد رضايت حضرت بقيةالله‌الاعظم[ قرار گرفته و دانش‌پژوهان عرصه فقه الحج از آن بهره مند شوند.